2010

Sculptuur met de titel 'Monument voor de onbekende kunstnaar'. Het beeld is een 'Trisquare' gemaakt van roestvast staal en bestaande uit drie platte vierkanten met open cirkels in het midden. Drie open vierkanten zijn in elkaar geschoven en vormen, hoewel op zichzelf losse elementen, tezamen toch een vaste eenheid, die nadrukkelijk een leegte creëren. Deze leegte in het monument verbeeldt de ruimte, waarbinnen de kunstenaar aanwezig zou moeten zijn, maar niet is.

geheel hoogte: 100.00 cm
geheel breedte: 100.00 cm
geheel diepte: 100.00 cm
voet diameter: 60.00 cm

Toespraak bij de onthulling van het 'Gedenkteken voor de onbekende kunstenaar' op woensdag, 15 juni 2011 te 16.00 uur in de tuin van museumgoudA:

Geachte aanwezigen, geachte museumdirectie, beste museumvrienden, geachte collega’s,
dames en heren,

Mijn naam is Henc van Maarseveen. Ik spreek namens de Grafiek Coalitie Gouda. Dat is een groep grafische kunstenaars. Het gezelschap kwam tot leven in dit museum en werd in 2002 met een startsubsidie van de gemeente officieel opgericht. Na een expositie met de titel “Opera Grafica”, in 2004 in het museum, heeft het vooral activiteiten in omringende steden ontplooid.
Wij denken niet dat wij tot de beroemde kunstenaars van deze tijd zullen gaan behoren. Wel menen wij dat wij als coalitie substantiële bijdragen leveren aan de kunstontwikkeling en de kunstproductie. Vanuit die overtuiging vinden wij het van belang dat in meer algemene zin aandacht wordt besteed aan de betekenis van onbekende kunstenaars. Voor beroemde mensen zijn er voldoende musea, standbeelden en biografieën, de onbekende kunstenaars lijken in het moeras van de geschiedenis te verdwijnen, terwijl er toch zonder hen geen befaamde kunstenaars zouden zijn geweest. Daar kom ik nog op terug.
Wij zijn de directie van het museum, de directeur Gerard de Kleijn en conservator Hans Vogels, dankbaar dat in deze tuin een gedenkteken onthuld kan worden dat hier in het bijzonder gericht is op de Goudse kunstenaar.
In de eerste stijlkamer boven bij de trap heeft conservator Vogels enkele werken gehangen van drie minder bekende Gouwenaars. De een, de schilder Jan van Straaten, werkte vooral in de eerste helft van de vorige eeuw, de tweede, schilder en graficus Frans Scheepbouwer, leefde in de tweede helft van die eeuw en de derde, David Clarke, leeft nu. Van de eerste twee weten we vrijwel zeker dat zij ook postuum niet meer beroemd zullen worden. Van David Clarke weten we dat niet, hij is op weg en wordt misschien morgen een publieke persoonlijkheid, nu is hij dat nog niet.

Onbekende beeldende kunstenaar hebben één voorsprong op andere kunstenaars: zij zijn namelijk allemaal kenbaar, opspoorbaar. Iedere beeldende kunstenaar staat wel ergens genoteerd. In de grote en kleinere kunstenaarslexicons, in documentatiesystemen of zoals tegenwoordig op internet. Ieder uit het verleden of het heden is wel hier of daar te vinden. Daarom zou men kunnen zeggen dat er geen ongekende kunstenaars leven of hebben geleefd. Ze zijn allemaal opgetekend, ook ieder van de hier aanwezige kunstenaars staat ergens genoteerd. Uw naam raakt niet verdwenen.
Maar dat wil nog niet zeggen dat men ook publiek gekend wordt. Integendeel. De meesten blijven onbekend. Wat die uit het verleden betreft zijn wel naam en levensloop gearchiveerd, verder is er geen bekendheid. Enkele honderden leven nog wel in het collectief bewustzijn maar de overgrote meerderheid is uit de herinnering geraakt, van hen is meestal ook geen werk meer beschikbaar. Wat de mensen van de eigen tijd betreft is er natuurlijk de bekendheid die ieder ervaart in zijn omgeving en bij zijn collega’s. Voor het externe publiek zijn de meesten niettemin onbekend, ze zitten niet in het actief bewustzijn van enig publiek. Dat roept de vraag op wat nu eigenlijk de relatie is tussen bekende en onbekende kunstenaars, zowel vroeger als nu.

Men zou de kunstenaars van een bepaalde tijd als een samenhangend geheel kunnen zien dat men kan vergelijken met de colonne wielrenners in een wielerkoers. In de voorhoede rijden de grote namen, daarachter volgen de minder bekenden en helemaal achteraan de onbekende profs. Soms trekt de voorhoede aan de colonne en moet de achterhoede versnellen. Soms versnelt de achterhoede het tempo uit zichzelf en duwt dan de voorhoede vooruit. Voorhoede en achterhoede zijn in voortdurende wisselwerking met elkaar. Zonder achterhoede kan er geen voorhoede bestaan en zou de voorhoede ook nooit de prestaties leveren die ze nu laat zien. In de cours zijn voorhoede en achterhoede samen de gangmakers, zij bepalen gezamenlijk het verloop van de cours

Zo kan men ook de verhouding tussen bekende en onbekende kunstenaars zien. Al kennen de vele duizenden geen of weinig openbare roem, zij zijn wel onmisbaar voor de continuïteit. Ze vormen het fundament voor de ontwikkelingen, staan ook garant voor de voortgang en verandering. De opvatting dat vernieuwingen in de kunst het resultaat zijn van de individuele creativiteit van enkelen, en dat het individu het innovatiegenie is, miskent de sociaal-artistieke basis van alle innovatie. Zonder de massa der onbekenden zou er de laatste 500 jaar trouwens nauwelijks beeldende kunst hebben bestaan.

Omdat zij de noodzakelijke basisvoorwaarden vervullen voor de bloei van de kunst, is het een daad van rechtvaardigheid om “monumenten voor de Onbekende Kunstenaar” op te richten en zich niet alleen te richten op beroemdheden.
Het is een voortrekkersdaad van museum GoudA om in deze tuin zo’n gedenkteken een plaats te geven. Ik weet bijna zeker dat dit het eerste monument ter wereld is van deze aard. De hoop bestaat dat dit voorbeeld elders zal worden nagevolgd.

Het gedenkteken is gemaakt door Piet van Mook.
Het is een “Trisquare”, een samenstelling van drie vierkanten die op een ingewikkelde manier in elkaar zijn geschoven. Ze vormen, hoewel op zichzelf losse elementen, tezamen toch een vaste eenheid. Men zou er de symboliek aan kunnen verbinden van publiek, kunstenaar en kunst, die op elkaar aangewezen en aan elkaar verbonden zijn.
Men kan het ook anders zien en vooral betekenis geven aan de holte tussen de vierkanten, de drie cirkelgaten, die een lege ruimte vormen. Dit is de plaats in het monument waarbinnen de kunstenaar aanwezig zou moeten zijn, maar niet is.
Het zou nu onthuld kunnen worden.


Aantekeningen.
1.
Behalve de diverse kunstencyclopedieën zijn er de kunstenaarslexicons. Belangrijk zijn U.Thieme en F.Becker, Allgemeines Lexicon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, Leipzig, 1907 – 1950  37 delen; G.Meisner, Saur Allgemeines Künstlerlexicon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Vólker, 1992 – ; dertien delen, groeit elk jaar door; is in feite de opvolger van respectievelijk aanvulling op U.Thieme.
Voor Nederland is er P.M.J.E.Jacobs, Beeldend Benelux; beeldende kunstenaars in België, Nederland en Luxemburg geboren ná 1600; biografisch handboek, 6 delen;Tilburg 2000.
2.
De Grafiek Coalitie Gouda had op 9 april 2010 het gedenkteken al onofficieel onthuld. Het werd toen voorlopig geplaatst in de ateliertuin van Piet van Mook en was zichtbaar vanaf de openbare weg. Het is dan nu overgebracht naar de tuin van museum goudA. Voorzover bekend is dit het eerste monument ter wereld ter ere van onbekende kunstenaars. Het wachten is nu op meer monumenten in de publieke ruimte.

De Grafiek Coalitie Gouda onthulde op 9 april 2010 te Bergambacht een monument voor de Onbekende Kunstenaar.
Het door Piet van Mook gemaakte beeld is een 'Trisquare'. Bekijk de onthulling op YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=dnLOTsIKkOU&feature=related

Zie documentatiemap 19796 voor een DVD over het monument van de onbekende kunstenaar.

Uit de 'Postiljon' van 18 mei 2010:

De Grafiek Coalitie Gouda heeft op 9 april 2010 een gedenkteken voor de Onbekende Kunstenaar onthuld. Het is voorzover bekend het eerste monument ter wereld ter ere van de onbekende kunstenaars. De meeste kunstenaars blijven tijdens hun leven vrijwel onbekend en worden daarna geheel vergeten. Maar al kennen de vele duizenden geen of weinig openbare roem, zij zijn wel van het grootste belang voor de ontwikkeling van de kunst. Ze vormen het fundament voor de ontwikkelingen, staan ook garant voor continuïteit in de voortgang en verandering van de kunst. De opvatting dat vernieuwingen in de kunst het resultaat zijn van de individuele creativiteit van enkelen, en dat het individu het innovatiegenie is, miskent de sociaal-artistieke basis van alle innovatie. Zonder de massa der onbekenden zou er de laatste 500 jaar trouwens helemaal geen beeldende kunst hebben bestaan.

Voor beroemde kunstenaars zijn standbeelden opgericht. Maar er behoort ook aandacht te zijn voor de niet-beroemden omdat die de noodzakelijke basisvoorwaarden hebben vervuld voor de bloei van de kunst. Daarom is het een daad van rechtvaardigheid om 'monumenten voor de Onbekende Kunstenaar' op te richten. Elke stad van enig belang zou haar vergeten kunstenaars moeten eren, alleen al wegens hun keuze voor de kunst.

Het monument is van de hand van Piet van Mook. Het beeld is een 'Trisquare'. Bij het ontwerpen van dit beeld stond hem oorspronkelijk alleen een ruimtelijk probleem voor ogen, een compositie van contrasten: vierkant-rond, open-dicht, enz.
Drie open vierkanten zijn in elkaar geschoven en vormen, hoewel op zichzelf losse elementen, tezamen toch een vaste eenheid, die nadrukkelijk een leegte creëren. Henc van Maarseveen wees hem op de betekenis van die leegte tussen de vierkanten. Deze leegte in het monument verbeeldt de ruimte, waarbinnen de kunstenaar aanwezig zou moeten zijn, maar niet is. Daarom is dit het monument voor de onbekende kunstenaar.

Het wachten is nu op monumenten in de publieke ruimte. Het is voorlopig geplaatst in zijn ateliertuin in Bovenberg, Bergambacht en is vanaf de openbare weg zichtbaar.

Over de Grafiek Coalitie Gouda:
De GCG is een werkverband van 8 grafische kunstenaars. Het werkverband bestaat sinds 2002. Het is een samenwerking tussen prentdrukkers en boekbinders. De coalitie concentreert zich op ateliergrafiek. Werkende leden zijn momenteel Etta Boerkoel, Wilma van Ipenburg, Henc van Maarseveen, Els Maasson, Piet van Mook, Cisca Poldervaart, Marion Smit, en Marja Wilgenkamp.
administratie: Pr.Hendrikstraat 70/70A, 2802 JL Gouda
tel 0182 - 520 622; e-mail hencvanm@hetnet.nl
http://www.eboerkoel/grafiekcoalitiegouda