Dit schilderij maakt Pieter Pourbus voor zijn geboorteplaats Gouda. Wie of wat er te zien is, is enigszins raadselachtig. Tegenwoordig denken we dat Pourbus de achtste-eeuwse bisschop Hubertus heeft afgebeeld. In dat geval is het altaarstuk waarschijnlijk gemaakt voor de Sint-Janskerk, in opdracht van de Sint-Hubertusbroederschap. De bisschop doopt twee halfnaakte mensen – heidenen – tot het katholieke geloof. Door de vijf mannen op de voorgrond, voelt het alsof je als kijker bij de doop aanwezig bent.

Hubertus-altaarstuk 
1572-1572 | Pieter Pourbus

Pieter Pourbus made this painting for his birthplace, Gouda. Who or what is shown exactly remains a bit of a mystery. We now believe that Pourbus depicted the eighth-century bishop Hubert. In this case, the altarpiece was probably made for the Church of Saint John on commission from the Brotherhood of Saint Hubert. The bishop is shown baptising two half-naked people – heathens – and converting them to the Catholic faith. The five men in the foreground make the viewer feel like they are part of the crowd present at the baptism.

Hubert altarpiece 
1572-1572 | Pieter Pourbus

Op dit schilderij zie je twee leerlooiers die met een schraapijzer een leren vel op een bok bewerken. Het zijn mogelijk de twee broers Crispinus en Crispinianus. Volgens overlevering maken de twee heilig verklaarde mannen schoenen voor de armen. Ze zijn dan ook de beschermheiligen van schoenmakers en leerlooiers. Het zou daarom kunnen dat deze achterkant van het Hubertus-altaarstuk voor hun gilde is gemaakt.

Twee leerlooiers, mogelijk Sint-Crispinus en Sint-Crispinianus 
1557-1572 | anoniem

This painting shows two tanners working their craft on a leather hide using a scraper. The tanners may represent the two brothers, Crispin and Crispinian. According to tradition, these two canonised men made shoes for the poor. Unsurprisingly, they were the patron saints of cobblers and tanners. It is quite possible, therefore, that this side of the Hubert altarpiece was made for their guild.

Two tanners, possibly Saint Crispin and Saint Crispinian 
1557-1572 | anonymous

24.
Pieter Pourbus
Het Hubertus-altaarstuk, voor 1572
Olieverf op paneel
Museum Gouda

Volgens de kunstenaarsbiograaf Karel van Mander, die Pourbus persoonlijk kent, is dit het beste werk van de schilder. Hij prijst in het bijzonder het perspectief van het kerkinterieur. Ook noemt hij het onderwerp: Sint-Hubertus. Hoewel het geen bekend verhaal is van de heilige, is Hubertus mogelijk de bisschop die de doopceremonie uitvoert. Pourbus maakt het altaarstuk, dat oorspronkelijk een drieluik was, waarschijnlijk voor de Sint-Hubertusbroederschap.

25.
Anonieme schilder
Twee leerlooiers, waarschijnlijk St. Crispinus en St. Crispinianus, voor 1572
Olieverf op paneel 
Museum Gouda

Wat dit altaarstuk bijzonder maakt, is dat het dubbelzijdig is beschilderd. Waarschijnlijk hield de Hubertus-broederschap diensten aan de andere kant en kwam aan deze zijde het gilde van de schoenmakers en leerlooiers samen. Crispinus en Crispinianus, die schoenen maakten voor de armen, zijn de patroonheiligen van dit gilde. Opvallend is het ontbreken van religieuze verwijzingen. In plaats daarvan zien we de twee broers hard aan het werk.

Ommekeer

Zeus, Venus, Jupiter? De Romeinse generaal Placidus staat hier op het punt om zich te bekeren tot een geloof in één god: het Christendom. Samen met zijn vrouw en beide zoons knielt hij om gedoopt te worden. Placidus is tot inkeer gekomen als hij na een jachtpartij een gloeiend kruis in een hertengewei ziet. Na zijn bekering noemt hij zich Eustachius.

Op de achterzijde zijn de leerlooiers Crispinius en Crispinianus te zien: de beschermheiligen van het schoenmakersgilde. Dit gilde is naar alle waarschijnlijkheid de opdrachtgever van dit paneel geweest.

Conversion

Zeus, Venus, Jupiter? Here we see the Roman general Placidus who is about to convert to Christianity, a faith that knows only one God. He is kneeling for baptism, together with his two sons and his wife. Placidus made the decision to convert when, after a hunting trip, he saw a glowing cross in a pair of deer’s antlers. Following his conversion, he changed his name to Eustachius.

At the back we see Crispin and Crispinian, two tanners who are patron saints of the shoemakers’ guild, which most probably commissioned this panel.

Pieter Pourbus (Gouda 1524 - Brugge 1584)
Dooptafereel / Twee leerlooiers
paneel
datering: vermoedelijk na 1557
inv.nr. 55073

Het is verleidelijk om te veronderstellen dat de bekende kunsttheoreticus en -biograaf Carel van Mander dit schilderij heeft beschreven in Pourbus' biografie. Hij zag het in Delft en noemt het diens beste werk: 'de historie van Sint-Hubertus [...] in eenen schoonen tempel op de perspectijf seer wel gehedaen'. Het is het middenpaneel van een drieluik waarvan de zijluiken verloren zijn gegaan. Van Mander noemt echter niet de achterzijde met de leerlooiers, wellicht de heiligen Crispinus en Crispinianus. Dat ligt misschien aan de wijze waarop het destijds was opgesteld. Er is wel verondersteld dat de achterzijde van een andere hand is en ook later is ontstaan, maar dit wordt inmiddels betwijfeld.

Pieter Pourbus (Gouda 1524 - Brugge 1584)
Baptismal Scene / Two leather workers
panel
date: probably after 1557
inv.nr. 55073

It is tempting to identify this painting with the one mentioned by the well-known art theorician and biographer Carel van Mander in his life of the painter. He saw it in Delft and believed it to be Pourbus' best work: 'the history of St. Hubert [...] in a beautiful temple executed very well in perspective'. It is only the middle panel of a triptych, the side panels of which are lost. Van Mander does not mention the curious image of the leather workers, probably SS. Crispin and Crispian. But this may be due to the way the painting was erected in Delft when Van Mander saw it. It has been argued that the rear side was painted by a different hand and also perhaps on a later occasion, but at present this theory is doubted.