circa 1680

Gans en eenden in landschap. Op het schilderij met links op de voorgrond een muurfragment staan een kleine bonte eend, een witte kuifeend, een gans en een bonte eend met zwarte kop, hals en borst. Op de achtergrond heuvels.

lijst hoogte inclusief: 117.50 cm
lijst breedte inclusief: 93.80 cm
lijst diepte inclusief: 6.00 cm
lijst diepte: 4.00 cm
schilderij hoogte: 106.20 cm
schilderij breedte: 82.50 cm

Tekst Ewoud Mijnlieff, conservator Stedelijke Musea Gouda:

Cornelia de Rijck, Delft 1656 - vóór 1727

1. Eenden en pluimvee
Gouda, Stedelijke Musea (Museum het Catharina Gasthuis)
Olie op doek, 106,2 x 82,5 cm
Gesigneerd en gedateerd l.m.: 'Cornelia de Rijk 1680'
inv. nr. 55.108

2. Kalkoenen en duiven
Budapest, Szépmüvészeti Múzeum
Olie op doek, 133 x 172,2 cm
Gesigneerd midden op de steen: 'Cornelia de Ryk'
inv. nr. 186(361)


De eigentijdse kunstliteratuur zwijgt over deze kunstenares. Van haar werk is bijzonder weinig bewaard gebleven. Bovendien lijkt het soms schuil te gaan onder andere namen.

Tussen 1685 en 1694 moet Cornelia de Rijck in het huwelijk zijn getreden met de schilder Gerrit van Goor. Na diens overlijden trouwde zij opnieuw, ditmaal met Simon Schijnvoet (1652 - 1727). Deze Amsterdamse onderschout en hoofdprovoost van het Aalmoezeniers weeshuis bezat toentertijd het belangrijkste kabinet van curiositeiten en naturalia in Amsterdam en daarmee de Republiek. Uit een bij Schijnvoets dood opgemaakte inventaris blijkt dat de 'zael' waarin zijn collectie naturalia was ondergebracht door zijn echtgenote was voorzien van geschilderde vogelstukken. Schijnvoet bezat tevens een uitmuntende bibliotheek waarin vrijwel alle belangrijke publicaties en prenten op het gebied van de eigentijdse tuinkunst aanwezig waren. Als hoogwaardig amateur genoot hij ook op dit terrein hoog aanzien.

Een van de veilingcatalogi van zijn collectie vermeldt 'Een Boek met 120 stuks Tekeningen, zynde alle Surinaamse Insecten, bestaande in Papillons, Torren, Vliegen, Rupsen, en diergelyken. Zeer konstig na 't leeven, met Waterverwen Geschildert, door Cornelia de Ryk, Uxor S. Schynvoet'. Behoudens een viertal verloren gegane bladen is dit album bewaard gebleven in de collectie van de Kungliga Vetenskapsakademien te Stockholm. Gezien het belang van de verzameling Schijnvoet en de directe betrokkenheid van de kunstenares bij de inrichting van de ruimte waarin deze was gepresenteerd, mag worden verondersteld dat zij tevens toegang heeft gehad tot wetenschappelijke kringen.

Het doek uit Gouda is een van de twee werken van Cornelia de Rijck die tot nu toe bekend zijn die een volledige signatuur en een datering dragen. Tevens is dit schilderij met zijn datering van 1680 vooralsnog het vroegste dat wij van haar kennen. Haar werk is nauw verwant aan dat van Melchior d'Hondecoeter, wiens vogelschilderijen bijzonder veel waardering oogsten. Dat geldt ook voor het werk van zijn navolgers, tot wie in ruimere zin ook Cornelia de Rijck mag worden gerekend. Vooral in thematisch opzicht heeft zij inspiratie bij haar voorganger gezocht. De technische uitvoering van haar werk is evenwel minder uitbundig, met name de stofuitdrukking. Wellicht is het doel van de schilderijen van Cornelia dan ook niet zozeer bedoeld om hiermee te epateren, maar dienen zij veeleer een documentair doel waaraan het esthetische aspect in ieder geval ondergeschikt is gemaakt. Voor het schilderen van de landschappelijke achtergronden heeft zij waarschijnlijk ook wel eens de hulp van anderen ingeroepen. Zo wordt het landschap in twee schilderijen in de boedelinventaris van Schijnvoet aan Jan Weenix toegeschreven. Ook de schilder Dirk Dalens zou in een schilderij van haar hand het landschap hebben geschilderd.

Het werk van Cornelia de Rijk wordt gekenmerkt door een eenvoudige en rustige opbouw en is niet verhalend. Vaak staan een of twee vogels centraal, zoals in het schilderij in Gouda de gans met de uitgestrekte hals. In het schilderij te Budapest wordt de centrale plaats ingenomen door twee kalkoenen. De houding en de plaatsing van de dieren suggereert dat zij zijn gekopieerd naar opgezette exemplaren, mogelijk uit een collectie naturalia. In het algemeen wordt de compositie verder ingedeeld in plans met behulp van losse elementen zoals verweerde bouwfragmenten of een mand. Links of rechts wordt de beschouwer vaak een doorkijkje gegund op een parkachtige omgeving waar nog juist de contouren van een landhuis of een tuinbeeld kunnen worden ontwaard.

Literatuur:
Fred G. Meijer, 'Surinaamse insecten door Cornelia de Rijck', RKD Bulletin 2 (1994), 1, pp. 5-7; Jaap van der Veen, '"Dit klain Vertrek bevat een Weereld vol gewoel." Negentig Amsterdammers en hun kabinetten', in: Ellinoor Bergvelt, Renée Kistemaker (red.), De wereld binnen handbereik. Nederlandse kunst- en rariteitenverzamelingen, 1585-1735, Amsterdam Zwolle 1992, pp. 232-58, i.h.b. pp. 240-1 en 307 n. 33; Ildikó Ember (red.), cat. tent. Delights for the Senses. Dutch and Flemish Still-Lifes from the Museum of Budapest, Wausau (Leigh Yawkey Woodson Art Museum), Rochester (Rochester Museum & Science Center), Memphis (The Dixon Gallery and Gardens) etc. 1989-90, p. 155 cat. no. B34 (tevens verdere literatuur over het schilderij te Budapest); A. von Würzbach, Niederländisches Künstler-Lexikon, 3 Vols., Wien 1906-11, II, p. 527; Catalogus van het Stedelijk Museum te Gouda, Gouda 1885, p. 98 cat. nr. 563.

Verder is nog een handvol schilderijen van haar hand bewaard gebleven, waarvan buiten de hier opgenomen catalogusnummers zijn genoemd twee grote doeken uit respectievelijk de collectie Piso te New Orleans en een in 1966 te Londen geveild werk.

Dat blijkt onder meer uit het feit dat zijn werk ook werd afgenomen door het stadhouderlijk hof vanaf de jaren zeventig. Maar ook anderen betaalden hoge prijzen voor zijn schilderijen die gretig aftrek vonden.

Zie documentatiemap 55108 voor het restauratieverslag met foto's uit juni 1999 door Martijn Terhorst, Amsterdam.