1650 - 1674

Armstoel afkomstig uit een set van twee armstoelen, behorend bij het Goudse Chirurgijnsgilde. De getorste poten hebben blokken, waarin de getorste sporten vergaard zijn; dubbel T-vormig kruis en voormiddelsport, rechte armleggers en armstutten en rugbord met donkerblauw tapisserie bekleed, waarop lichte bloemen, vastgehecht met koperen nagels, lange franjeband. De stoel bekleding met bloemen en vlinders is karakteristiek voor Gouds tapisseriewerk in de zeventiende eeuw.

geheel hoogte: 89.00 cm
geheel breedte: 63.50 cm
geheel diepte: 45.50 cm

afb.bij IJselsteyn,geschiedenis der tapijtweverijen in de Noordelijke Nederlanden I,nr.189.
Restauratieverslag I. Specht- den Boer, Tilburg 1995.

tekst geschreven voor de tentoonstelling 'Tulpomanie' in Dresden (2004):

Armstoel met tapisseriebekleding
Noordelijke Nederlanden, mogelijk Gouda, derde kwart zeventiende eeuw
Notenhout; wol, zijde, linnen
89 x 63,5 x 45,5 cm
Gouda, Museum het Catharina Gasthuis, inv. nr. 20.271A.
Herkomst: oud stadsbezit sinds 1874

Aan het begin van de zeventiende eeuw kende Gouda verschillende tapijtweverijen. Veelal waren de patroons van deze ateliers niet zelf in Gouda gevestigd. In overeenstemming met de traditie uit Oudenaerde, waar veel Goudse tapissiers vandaan kwamen, werd het werk hier te stede veelal uitbesteed, terwijl de handelaar of bedrijfsleider zelf, de ‘marchand-tapissier’, elders zijn hoofdvestiging had. (1)
In deze ateliers werden onder meer tapisserie-geweven tafelkleden vervaardigd. Samen met dergelijk legwerk werden stoelbekledingen of kussens wel als ensemble vervaardigd, veelal op bestelling. De decoratie van een tafelkleed bestond vaak uit een bijbels tafereel gevat in rijke bloemornamenten, maar zuiver florale decoraties komen het meest voor. (2) Daarin staat de Nederlandse tapisserie op zichzelf in Europa. Ongetwijfeld hangt dit verschijnsel samen met de grote interesse voor botanie in de Nederlanden in de zeventiende eeuw. Deze passie ging gepaard met de introductie van nieuwe bloemen, waarvan de tulp natuurlijk de bekendste was.

Tulpen zijn samen met onder meer rozen, pioenrozen en lelietjes van dalen ook op de donkerblauwe bekleding van deze stoel afgebeeld. Tussen de bloemen door fladderen vlinders. Op een paar strategische plaatsen worden de bloemen bijeengehouden door linten waarvan de knopen zich precies op de voorzijde van de armleuningen, de hoeken van het zitvlak en op de rugleuning bevinden. De tapisserie is op maat gemaakt en is op rugleuning en zitvlak verschillend. De onderzijde van de rugleuning en de randen van het zitvlak zijn afgezet met franjes in verschillende kleuren. De oorspronkelijk Vlaamse stoelvorm met zijn gedraaide poten, kruis en voorsport, en de met tapisserie beklede rechte armsteunen, is karakteristiek voor de tweede helft van de zeventiende eeuw.

Niet bekend is in welk atelier deze stoelen zijn gemaakt, al zijn verschillende tapissiers in deze periode in Gouda bij naam bekend. Zo is uit archivalia bekend dat de in Gouda werkzame Abraham Goossensz. samen met Maximiliaan van der Gucht uit Delft een opdracht voor legwerk en stoelbekledingen heeft uitgevoerd voor het door de steden Delft en Gouda gedeelde logement voor de afvaardiging naar de Staten Generaal te Den Haag. (3) De decoratie van de hier tentoongestelde stoel vertoont stilistische verwantschap met door Van der Gucht uitgevoerde stoelen uit 1664. Volgens een – niet geverifieerde - overlevering zouden ze echter in opdracht van het Goudse chirurgijnsgilde zijn gemaakt. (4)

Noten:
(1) G.T. van Ysselstein, Geschiedenis der tapijtweverijen in de Noordelijke Nederlanden. Bijdrage tot de geschiedenis der kunstnijverheid, Leiden 1936, deel I, pp. 104-126.
(2) Cat. tent. IJdel stof. Interieurtextiel in West-Europa 1600-1900, Antwerpen (Hessenhuis) 2001-2002, pp. 17-18.
(3) Van Ysselstein, deel I, p. 151, deel  II, pp. 301-302, nrs. 660,664, 666.
(4) Aldus de Catalogus van het Stedelijk Museum te Gouda, Gouda 1885, p. 83, nr. 456. Het chirurgijnsgilde heeft zeker tapisseriewerk bij Goossensz. besteld, in 1670 een tafelkleed en vier jaar later werden bij dezelfde tapissier zes kussens voor de toen zittende gildelieden besteld: zie hiervoor Ysselstein, deel I, afb. 188, 192, deel II  p. 351, nr. 773. Kussens en tafelkleed zijn eveneens voorzien van rijk gedecoreerde florale motieven, waaronder tulpen. Zie ook Mijnlieff, Sluijter-Seijffert, Vogels, 2003, pp. 64-65, nr. 24.

Literatuur:
1 G.T. van Ysselstein, Geschiedenis der tapijtweverijen in de Noordelijke Nederlanden. Bijdrage tot de geschiedenis der kunstnijverheid, Leiden 1936, deel II, afb. 189;
2 Cat. tent. Geweven boeket, Amsterdam (Rijksmuseum) 1970-1972, pp. 25-26, 68;
3 Cat. tent. IJdel stof. Interieurtextiel in West-Europa 1600-1900, Antwerpen (Hessenhuis) 2001-2002, pp. 21, 111;
4 Ewoud Mijnlieff in: Ewoud Mijnlieff, Nicolette Sluijter-Seijffert, Hans Vogels, Museum het Catharina Gasthuis en Museum de Moriaan, Gouda, Hoogtepunten / Highlights, Gouda Zwolle 2003, pp. 56-57.

Gouda, Stedelijke Musea
Ewoud M. Mijnlieff
Foto: copyright Tom Haartsen, Ouderkerk a.d. Amstel