Dit jaar wordt Museum Gouda 150 jaar! Het museum begon met ruim duizend voorwerpen die Gouwenaars inbrachten na een oproep in de krant. Deze ‘Goudsche Oudheden’ werden tentoongesteld in het gebouw Arti Legi aan de Markt ter ere van het 600-jarig bestaan van de stad. De tentoonstelling was zo’n succes dat er in 1874 een stedelijk museum werd opgericht. In deze zaal krijg je een beeld van hoe het museum er in het begin uitzag. De voorwerpen van toen vormen nog altijd de kern van onze bijzondere collectie.

Het Goudse pijpenmakersgilde
In de zeventiende en achttiende eeuw was Gouda hét belangrijkste productiecentrum van kleipijpen. Op het hoogtepunt werden er 200 miljoen pijpen per jaar gemaakt die naar alle uithoeken van de wereld werden verscheept. Iedere pijpenmaker was lid van het gilde en zette zijn merkteken (een soort logo) op al zijn producten. Op dit bord zie je alle merktekens van de Goudse pijpenmakers die in de eerste helft van de achttiende eeuw actief waren. Stopte een maker met zijn bedrijf, dan werd zijn merkteken overgeschilderd. In de grote kist werden de officiële documenten van het gilde bewaard. Op de voorzijde zijn de namen van de bestuursleden uit 1773 te zien.

This year, Museum Gouda celebrates its 150th birthday! The museum started with over a thousand objects that Gouda citizens contributed after an appeal in the local newspaper. These ‘Gouda Antiquities’ were exhibited in the Arti Legi building on the Markt in honour of the city’s 600th anniversary. The exhibition was such a success that a municipal museum was established in 1874. This room gives you an idea of what the museum looked like in the beginning. The objects from back then still form the core of our extraordinary collection.

The Gouda pipe makers’ guild
In the seventeenth and eighteenth centuries, Gouda was the foremost production centre of clay pipes. At its peak, 200 million pipes were made each year and shipped to all corners of the world. Every pipe maker was a member of the guild and applied his mark (a kind of logo) on all his products. This board depicts the marks of all the Gouda pipe makers who were active in the first half of the eighteenth century. When a maker retired, his mark was painted over. The large chest was used to store the guild’s official documents. The names of the board members of 1773 are inscribed on the front.

Pijpenmerkenbord
Paneel, beschilderd
Datering: 1663-1869
Gesigneerd voorzijde: ‘W.J. Cornes’ (W en J ineeen)
inv.nr. 00855

De pijpenmerken hebben de vorm van cijfer-, letter- of figuur- of beeldmerken. Deze staan onder controle van het pijpenmakersgilde dat in 1660 is opgericht. Alle merken zijn afgebeeld op de achterzijde van dit bord, dat ook wel merkenkaart wordt genoemd. Het merkenbord is in 1663 ontstaan en hing in de herberg ‘het Herthuijs’ aan de Markt in Gouda. Daar vergadert het pijpenmakersgilde net als andere gilden zonder eigen vergaderruimte, tot in de jaren zeventig van de negentiende eeuw. De huidige, zichtbare beschildering van de achterzijde van het merkenbord dateert uit 1776: de niet meer in gebruik zijnde merken, die nog veel ouder zijn, zijn met witte verf overschilderd. De vrijgekomen merken worden afzonderlijk bijgehouden. De hier getoonde keerzijde dateert uit 1869 en laat nog ‘slechts’ 111 merken zien. Op drie verschillende schilden zijn de toentertijd gebruikte figuur-, letter-,en cijfermerken geordend.
Het juiste gebruik van de pijpenmerken werd ook daadwerkelijk geïnspecteerd. Daarbij werd gebruik gemaakt van een iets kleiner houten draagbord, waarop dezelfde merken waren gekopieerd. Het bord werd meegedragen door leden van het gildebestuur. Het uit de achttiende eeuw stammende draagbord bevindt zich in een privé-verzameling.