1677

Grafbord van den Schout-bij Nacht Pieter van Middelant. Tussen zwarte gladde plint en uitspringende geprofileerde kroonlijst rechthoekig paneel, waarop opschrift in gouden letters.

geheel hoogte inclusief: 64.00 cm
geheel hoogte: 61.00 cm
geheel breedte: 131.00 cm

Pot, G.J.J., 'Gouda had tal van zeehelden. Hoe de stad in vroeger eeuwen haar grote figuren eerde', Goudsche Courant (27 augustus 1949).

Dolder-de Wit, Henny van, De St.-Janskerk te Gouda. Mensen en monumenten in een oude stadskerk (Amsterdam z.j. [1994]) 102-104.

Catalogus van het Stedelijk Museum te Gouda, 1885, catalogusummer 175f:

175. Negen graf borden (*) herkomstig uit de St Janskerk te Gouda, met zeven daarbij gevoegde oude degens, t. w. : 

f. van den schout bij nacht (Pieter) van Middelant. 

Ofschoon het niet bepaaldelijk blijkt dat hij een zoon was van Pieter Huyberts Middelant, in 1650 als burgemeester van Gouda overleden, is het toch zeker dat hij daaraan verwant was en alzoo ook aan diens schoonzoon Joost Verschuere, die van 1659 — 1670 met lof als kapitein ter zee diende, en later jaren lang almede burgemeester dier stad was 

Van Middelant werd in 1665 tot buitengewoon kapitein aangesteld. Hij behoorde in 1666 tot het eskader van den Luit.-Adm. C. Tromp, die zich in den zeeslag van 4 Aug. van de vloot onder de Ruyter afscheidde, om het Engelsch eskader van de blauwe vlag te bevechten. In 1670 gewoon kapitein geworden diende hij in 1672 onder den Luit.-Adm. Banckert en daarna onder den Vice- Adm. Sweers. Het volgend jaar nam hij op de Komeetstar (70 st.) onder het eskader van den Luit.-Adm. Banckert deel aan de zeeslagen van 7 Juni en 21 Aug. Het was op dit zijn schip dat Tromp in laatstgemelden slag, dien van Kijkduin, overging en waarmede hij laatstelijk den Britschen Admiraal Spragg besprong, die bij dezen strijd genoopt werd zijn schip te verlaten en daarna jammerlijk verdronk.

Na in 1674 de Ruyter op zijnen tocht naar Martinique te hebben vergezeld, behoorde hij in 1675 tot de vloot onder dezen naar de Middellandsche zee bestemd. Onder den Haen vooruitgezonden, werd hem in Nov. door de Ruyter het bevel gegeven over het smaldeel dat den middentocht uitmaakte en bij hetwelk hij zich zelf bevond. 

Tusschen Stromboli en Salino kwam het op den 8 Jan. 1676 tusschen de Nederlandsche en Fransche scheepsmacht onder Duquesne tot een hevigen strijd, waarbij de onzen, en daaronder van Middelant, na met onbezweken dapperheid te hebben gevochten, ten laatste den overmachtigen vijand deden afdeinzen. De Schout bij nacht Verschoor, die de voorhoede gecommandeerd had, in dien strijd gesneuveld zijnde, werd van Middelant in zijne plaats voorloopig tot Schout bij nacht benoemd. 

In die hoedanigheid was hij, in het eskader van den Vice-Adm. den Haen, tegenwoordig bij den zeeslag omtrent den berg Etna op den 22 April 1676, in welken de Ruyter zwaar gewond werd, hetgeen op den 26en d. a. v. diens dood ten gevolge had. 

Bij den aanval op den 2en Juni 1676 door de Franschen op de Nederlandsch-Spaansche Vloot in de baai van Palermo gedaan, werd onder anderen het schip Steenbergen (68 st.) door van Middelant gevoerd, door een brander aangestoken. Van Middelant, die reeds eenige dagen vóór den slag onpasselijk was geweest, in dezen hachelijken toestand, zoo mogelijk, zijn leven trachtende te redden, sprong door een der poorten van de 'kajuit in zee, helaas! met het noodlottig gevolg dat hij verdronk. 

Het bord vermeldt dit zijn treurig uiteinde als volgt: 

CIC IC CLXXVI. 
OBIIT PALERMO II JUNII. 
De MIDDELLANDSCHE Zee was 't graf van Middelland, 
Na, dikmael doorgestreên Hem 't schip begaf door Brant. 

Hij liet als weduwe na Jannigje Hasevelt, bij wie hij minstens acht kinderen had verwekt.

De oudste zijner dochters, Niesgen, (Agnes) huwde 27 Dec. 1673 met Hendrick Walop, toen luitenant te water. Walop komt in 1675 voor onder de vloot van de Rnyter naar de Middellandsche Zee bestemd, en wel bij het smaldeel van zijnen schoonvader, en bevond zich tijdens den zeeslag van Stromboli bij den voortocht onder den Schout bij nacht Verschoor, terwijl hij daarna, onder van Middelant, deelde in de gevaren en rampen van dezen ongelukkigen zeetocht. 

Van de zonen van van Middelant was de oudste, Huybert, in 1678 kapitein ter zee. 

Deze huwde in het laatst van April 1680 te Amsterdam met Elisabeth Slingerland (Slingelandt) en overleed in Maart 1684. (Zie omtrent hem o. a. Iets over H. van Beverningk enz. door Dr . G. D. J. Schotel, bl. 64.) 

De andere zoon, Jan, notaris en procureur te Gouda, trouwde 9 Febr. 1696 met Dirkje Vlacq, eene dochter van den beroemden zeekapitein Rommer Vlacq. 

-

Van de oude, verroeste en gansch geschonden degens, die vroeger bij de borden waren opgehangen, is het onmogelijk te bepalen tot welke borden zij behoord hebben. Drie daarvan zijn gemerkt; de eene Peter — Munich — fee, de andere Peter Bugel — Solingen — fec., en de derde Johannis Conini — Londini. Bij allen is te onderkennen dat zij uit de 17e eeuw afkomstig althans van meer of minder ouden datum zijn. 

Borden en degens zijn het eigendom van den heer C. J. C. Prince te Gouda, die ze welwillend in bruikleen aan het Museum heeft afgestaan.

Catalogus Tentoonstelling van Goudsche Oudheden, geopend den 27 Juli 1872, bij gelegenheid van het 600 jarig jubilé der stad.

pag 25:

872. 5 degens behoorende bij de grafborden der St. Jansk. Zie No. 136. Inzender: C.J.C. Prince

Pag. 26:

836. Grafborden uit de St. Janskerk van:
a. David Bondt.
b. Joost van Swansbel.
c. Van der Saen.
d. Laurens van Kerckhove.
e. Johan de Haen.
f. Meier.
g. Vlacq.
h. Middelland.
i. Verveen.

Inzender C.J.C. Prince