Witte rozen in een recht glas.

Ignace H.J.Th. Fantin-Latour (1836-1904)
Witte rozen in een recht glas, 1872
olieverf op doek
inv.nr. 25297 (aankoop 2014)

29. Rozen in een recht glazen glas
1872

Dit is Fantin als schilder van bloemstillevens ten voeten uit. De rozen zijn op het punt van schoonheid, de bladeren nog stevig en fier overeind. De glazen vaas blinkt uit door transparantie en de vertekening van de stelen in het water. De kwetsbare bloemblaadjes zijn prachtig verbeeld en het kleurgebruik is lichtvoetig.

Simonis & Buunk Kunsthandel, Ede

(A-tekst zaal 'Bloemen')


Bloemen
Fluweel, rust, melancholie: woorden die horen bij de stillevens van Fantin. Hij schildert eenvoudige, sobere composities, in zachte kleuren en met een meesterlijke, vaak effen belichting. Zijn werkwijze is uiterst nauwkeurig: blaadje voor blaadje legt hij de bloemen in al hun broosheid vast.
Fantins stillevens worden wel ‘doorvoeld’ genoemd. Met zijn tedere toets weet hij bezieling te leggen in zijn composities. Volgens Helene Kröller-Müller weet Fantin op die manier het perfecte evenwicht te vinden tussen ‘het geestelijke en het stoffelijke’.
’s Zomers verblijft Fantin samen met zijn vrouw Victoria in hun buitenhuis in Normandië, waar de tuin een keur aan zomerbloemen biedt. Hij schildert er zijn favoriete rozen, maar ook pioenen, lelies, dahlia’s, ranonkels, stokrozen, kersenbloesem en viooltjes. Maar het bekendst is Fantin toch om de roos, de bloem die bij hem hoort zoals de zonnebloem bij Van Gogh.

Al in 1859, hij is dan 23, schrijft Henri Fantin-Latour dat de schoonheid van een schilderij niet schuilt in het onderwerp. Schoonheid zit in alle dingen. Het is de taak van de kunstenaar deze schoonheid te tonen. Dit motto zou levenslang leidend zijn voor Fantin. Als geen ander lukte het hem om de schoonheid van de bloemen die hij schilderde te tonen. Fantin staat bekend als dé meester van de bloemstillevens uit de negentiende eeuw. Vooral zijn simpele bloemstillevens met vaak niet meer dan een paar bloemen in een enkel glas nemen een bijzondere plek in binnen de schilderkunst van de tweede helft van de negentiende eeuw.



Hoewel ook avant-garde schilders als Manet stillevens schilderden, is Fantin de enige die daarbij volledig steunt op zijn meesterlijke schildertechniek. Manet en Cézanne experimenteren met nieuwe composities, terwijl er bij Fantins kleine schilderijen vaak nauwelijks sprake is van een compositie;  een kleine vaas met een paar bloemen, tegen een vlakke achtergrond, dat is vaak alles wat je ziet. Maar de bloemen zijn zo geschilderd – laag voor laag – dat een mooier-dan-de-werkelijkheid beeld van de rozen ontstaat, zonder dat er sprake is van romantische sentimentaliteit.


Binnen het oeuvre van Fantin-Latour nemen zijn bloemstillevens de belangrijkste plek in, ondanks het feit dat hij zelf liever bewonderd wilde worden om zijn imaginaire werk. In meer dan honderd jaar kunstkritiek is er wat dat betreft weinig veranderd. Al toen Fantin zijn stillevens schilderde zei kunstcriticus Jacques Emile Blanche: ”Fantins bloemen zijn altijd raak en scherp. Het zijn individuen, niet zomaar bloemen” (La revue de Paris). Vandaag zegt kunstcriticus Gijsbert van der Wal hem dat na: ”De Franse schilder was een meester in bloemstillevens. Je kunt ze haast ruiken.” (NRC).
“Rozen in recht glas” is een zeer kenmerkend werk van Henri Fantin-Latour dat recht doet aan zijn oeuvre en de waardering voor zijn werk.


Fantins bloemstillevens zijn in Nederland in eerste instantie door particulieren verzameld voordat ze in museumcollecties terecht kwamen. Hij was en is een echte publiekslieveling. Helene Kröller-Müller achtte Fantin het allerhoogst. Zij gaf de voorkeur aan de rozen van Fantin-Latour boven de zonnebloemen van Van Gogh (Eva Rovers, biografe Helene Kröller-Müller, tijdens lezing over Fantin in Museum Gouda).


Henri Fantin-Latour schilderde gedurende zijn leven bijna zeshonderd bloemstillevens en ongeveer vierhonderd imaginaire werken. Van de zeshonderd bloemstillevens zijn er slechts veertien in het Nederlands openbaar kunstbezit terecht gekomen. Van die veertien bloemstillevens zijn er maar twee met de voor Fantin-Latour kenmerkende rozen. Deze bevinden zich in de collecties van het Dordrechts Museum en het Kröller-Müller Museum. “Rozen in recht glas” is geschilderd in 1872 en de rozen staan in de voor Fantin zo kenmerkende glazen vaas.


Na zijn huwelijk in 1876, wanneer hij op huwelijksreis is geweest naar de eerste editie van de Bayreuther Festspiele, groeit zijn belangstelling voor het maken van imaginair werk. “Rozen in recht glas” dateert nog van voor die tijd en is een goede representant van de basis van Fantins succes, de eenvoudige bloemstillevens uit de jaren zestig en zeventig van de negentiende eeuw.


“Rozen in recht glas” wordt aangekocht om de collectie Arntzenius uit te breiden. Paul Arntzenius, de Haagse schilder en verzamelaar, verzamelde schilderijen die – in zijn eigen woorden – gekenmerkt werden door “de vibratie van de stilte”. In 1964 schonk hij zijn collectie aan Museum Gouda. Hiertussen bevinden zich werken van Daubigny, Fantin-Latour, Redon, Courbet, Tholen, Matthijs Maris, Meiners, Weissenbruch en Isaac Israëls. Het werk van Fantin in de collectie Arntzenius betreft een zeldzaam jeugdwerk: Intérieur (1859).


Af en toe lukt het Museum Gouda de collectie Arntzenius, die permanent op zaal hangt, te verrijken met een passende aankoop of langdurige bruikleen. Dat ging in het recente verleden om een Tholen, een Weissenbruch, een Maris, een Israëls en een Michel. “Rozen in recht glas” is een prachtige verrijking van de collectie Arntzenius. Het schilderij past goed naast het al aanwezige Interieur van Fantin-Latour en zal permanent getoond worden. Het schilderij heeft een simpele compositie en is van een ingetogen schoonheid. Juist daarom denken wij dat het schilderij goed past binnen de collectie Paul Arntzenius.